O Novom Sadu
Dobro došli u Novi Sad , dobro došli u Srpsku Atinu , gostoljubivi i lep grad, gde Vas građani, vedri i raspoloženi, dočekuju otvorena srca iskreno i prijateljski. Novi Sad je glavni grad AP Vojvodine , privredni, kulturni, naučni, obrazovni, zdravstveni, administrativni centar sa blizu 320.000 stanovnika. Grad se smestio pored leve obale Dunava u južnoj bačkoj.
Krajem XVII veka na grabenu Fruške gore , nad desnom obalom Dunava , počinje gradnja Petrovaradinske tvrđave . Ubrzo oko šanca formiralo se manje naselje trgovaca, ribara, zanatlija i lađara. U međuvremenu, do 1780. godine, završeno je najveće vojno utvrđenje tadašnje Austrijske carevine Petrovaradinska tvrđava-‘'Gibraltar na Dunavu'' . Gradnju tvrđave pratilo je širenje naselja na suprotnoj obali Dunava, označeno raznim imenima - Neoplanta , Ujvidek , Neusatz , da bi 1. februara 1748. godine dobio ime Novi Sad . Tada su njegovi žitelji platili bečkom dvoru 95.000 ondašnjih forinti za dobijanje statusa slobodnog grada.
Novi Sad je poneo ime Srpska Atina . Žitelji ovog grada to posebno ističu. On je grad prosvete, kulture, grad muzeja, galerija, biblioteka i pozorišta, Godine 1790. Emanuel Janković doneo je prvu štampariju i otvorio knjižaru po evropskim uzorima. Srpska pravoslavna Velika gimnazija (druga kod Srba, posle Karlovačke 1791. godine) osnovana je 1810. godine. Jedan od profesora ove gimnazije, Georgije Magarašević , pokrenuo je 1824. godine časopis " Serbski letopis ", koji i danas izlazi pod imenom ‘'Letopis Matice srpske '' kao najstariji ‘'živi'' književni časopis u svetu. U Novom Sadu je 1861. godine osnovano Srpsko narodno pozorište, najstariji jugoslovenski profesionalni teatar. Matica srpska, prosvetna, kulturna i naučna institucija, osnovana 1826. godine u Budimpešti, deluje u Novom Sadu od 1864. godine.
Kulturno-istorijski razvoj Novog Sada znatno je doprineo formiranju arhitektonskih turističkih vrednosti koje čine kompleksne celine spomeničko-umetničkog karaktera. Največi broj ovakvih vrednosti vezan je za centralni, stari deo grada koji danas u delu Zmaj Jovine i Dunavske ulice predstavlja jedinstvenu ambijentalnu celinu u kojoj je zabranjeno funkcionisanje saobraćaja. Prepoznatljivost ovog dela grada uočava se pretežno na zgradama građenim tokom XVIII i XIX veka.
Najstarija građevina u gradu je kuća kod Belog lava , na uglu Zmaj Jovine i Dunavske ulice, iz 1720. godine. Posebnu vrednost predstavlja Gradska kuća, stara zgrada Opštinske skupštine, na Trgu slobode, podignuta u neorenesansnom stilu 1894. godine, po projektu arhitekte Đerđa Molnara . Najvrednija prostorija je Svečana sala na prvom spratu sa zidnim slikama Pavla Ružičke . U tornju je 1907. godine postavljeno zvono sa slikom Svetog Florijana , tadašnjeg zaštitnika grada.
Značajna je i zgrada Vojvođanskog muzeja , nekadašnji Sud, u Dunavskoj ulici, izgrađena 1900. godine, po projektu Đule Vagnera .
Ovde još treba izdvojiti zgrade Doma Vojske Jugoslavije , Novosadske štedionice , danas Vojvođanske banke , Tanurdžićevu palatu , stambeno-poslovni objekat, građenu 1933/34. godine, zgradu gimnazije ‘'Jovan Jovanović Zmaj'' , podignutu 1910. godine, po projektu arhitekte Vladimira Nikolića , Vladičin dvor Bačke eparhije , sa elementima srpsko-vizantijskog i mavarskog stila iz 1901. godine, delo istog arhitekte, kao i zgradu Matice srpske iz 1912. godine koju je projektovao arhitekta Momčilo Tapavica .
Plebanija u Katoličkoj porti , sagrađena je 1808. godine, čuva se kao redak spomenik stare arhitekture. Kada se ulazi u grad sa Varadinskog mosta, zapažaju se Radnički dom sagrađen 1931. godine po projektu Dragiše Brašovana , sa figurom radnika na pročelju, koju je izvajao Toma Roksandić , zatim palata Izvršnog veća , ranije Banska palata , koja se odlikuje izrezitom monumentalnošću, građena u periodu 1936-1939. godine. Ona je takođe delo arhitekte Dragiše Brašovana . Spolja je obložena mermerom sa ostrva Brača. Enterijer zgrade čine široki hodnici iz kojih se ulazi u prostrane poslovne prostorije, a centralni hol je obložen kamenom iz Karare.
Dom kulture, u kome je do izgradnje sopstvene zgrade bilo smešteno Srpsko narodno pozorište , podignut je po projektu Đorđa Tabakovića , 1938. godine. U njemu su sada Pozorište mladih i Lutkarsko pozorište .
Pored toga, značajnu komponentu spomeničkih vrednosti grada čine pojedinačne zgrade i kompleksi građeni u novije vreme: zgrada Srpskog narodnog pozorišta , koju je projektovao Viktor Jackijević , poljski arhitekta, Sportski i poslovni centar Vojvodina , atraktivna građevina metala, stakla, betona i mermera koja se prostire na 65.000 m2 i deo kompleksa od 20 hektara, u kome su i stadion FK ‘'Vojvodina'' i prostori za sportske i rekreativne sadržaje-teniska igrališta, bazeni, klizalište i drugo, sa velikom dvoranom koja može da primi do 10.000 gledalaca i malom dvoranom za 1.200 gledalaca. Zatim, zgrada Pošte , zgrada Železničke stanice rađena po projektu Imre Farkaša 1964. godine, upravna zgrada NIS-a završena 1998. godine po projektu Aleksandra Kekovića ...
U gradu se nalazi nekoliko crkava koje se karakterišu monumentalnošću, arhitektonskim sklopom, vrednom unutrašnjošću i zbirkama predmeta umetničko-istorijskog značaja. Nagli ekonomski, kulturni i prosvetni razvoj, a uz to nacionalno, versko i jezičko šarenilo, uticali su i na to da se u Novom Sadu, i koa verskom središtu, podižu mnoge bogomolje verskih zajednica.
Crkve u gradu su građene u slojevima, tako da su prve podizane od priručnog materijala: dasaka, trske, sa podom od kamena.
Prema predanju, prva pravoslavna crkva Svetog velikomučenika Georgija , saborni hram , postoji još od 1700. godine. Od 1708. godine je u Novom Sadu (tada Šancu) sedište Bačkog vladike. Zidani Saborni hram građen je polovinom XVIII veka, 1742. godine, za vreme vladavine carice Marije Terezije , a sadašnji izgled je dobio projektom arhitekte iz Budimpešte, Mihaila Harminca , 1902-1905. godine, u vreme vladike Mitrofana Ševića . Ikonostas je uradio čuveni srpski slikar Paja Jovanović u Beču, a zidne kompozicije slikar Stevan Aleksić , dok su vitraži na prozorima delo Imre Želera iz Budimpešte.
Do 1748. godine u gradu će biti podignuti svi i danas postojeći pravoslavni hramovi- Saborni sa Vladičanskim dvorom , Almaški , Uspenski i Nikolajevski .
Ovaj poslednji, hram moštiju Svetog Oca Nikolaja , Nikolajevska crkva , u svom osnovnom graditeljskom korpusu, jedini je sačuvan bez znatnih promena, zbog čega se smatra najstarijim pravoslavnim hramom u gradu. Zidan je 1730. godine sa karakteristikama baroka. Kada je oštećen u bombardovanju, sa Petrovaradinske tvrđave 1849. godine, obnovili su ga Jovan i Marija Trandafil koji su tu i sahranjeni. Ikonostas u crkvi uradio je pod uticajem nazarenskog slikarstva, Pavle Simić 1862. godine. Zanimljivo je da su u ovoj crkvi kršteni sinovi Mileve i Alberta Anštajna, Albert i Eduard , 1913. godine.
Uspenska crkva, hram Uspenja Presvete Bogorodice , izgrađen je 1736. godine u barokno stilu i više puta obnavljana. Svoj današnji izgled je dobila oko 1780. godine. Slikarske radove u crkvi su izveli Janko Halkozović i Vasa Ostojić . Posebnost ovog hrama čine sam ikonostas i njegova rezbarija, zatim rezbarija bogorodičinog trona, arhijerejskog prestola i crkvenog nameštaja rezbaratora porodice Gavrilović .
Almaška crkva , sa klasičnim baroknim portalom u duborezu koji je radio Aksentije Marković , podignuta je 1797. godine. Zvonik je na zapadnoj strani, a fasade su bogato dekorisane kao i unutrašnjost hrama. Ikone u njoj su rad Arsenija Teodorovića iz 1825. godine, koji je u porti hrama i sahranjen. Posebnu vrednost crkvi daje ikona Presvete Bogorodice , rad slikara Uroša Predića iz 1905. godine.
Gradskim centrom, odnosno Trgom slobode dominira Rimokatolička parohijska crkva Župa imena Marijina , građena krajem XIX veka, 1894. godine u neogotskom stilu, po projektu arhitekte Đerđa Molnara , čija se mermerna bista nalazi odmah iza vrata u jednoj niši. Crkva je trobrodna, sa gotskim svodovima, koje drže vitki i visoki stubovi. Oltar je ukrašen tirolskom rezbarijom, prozori peštanskim vitražima, a krov je rađen u žolnai keramici.
U Jevrejskoj ulici arhitektonskim sklopom i veličinom izdvajaju se Sinagoga iz 1906. godine, rađena po projektu Lipota Baumhorna . Danas se u njoj ne vrše religiozni obredi, a zbog visoke unutrašnje akustičnosti se koristi kao koncertna dvorana. U Novom Sadu postoji veći broj spomenika i bista posvećenih velikim događajima i pojedincima iz njegove i jugoslovenske istorije.
Od vajarskih i umetničkim vrednosti značajni su - spomenik Svetozaru Miletiću u centru grada, skulpture Jovana Jovanovića Zmaja u Zmaj Jovinoj ulici, Đure Jakšića i Branka Radičevića u Dunavskom parku, biste srpskih književnika, Spomenik žrtvama fašističkog terora na Dunavskom keju , veći broj skulptura pod zajedničkim imenom Srne , radovi Jovana Soldatovića , postavljeni na Petrovaradinskoj tvrđavi .
SPONZORI
